Bir Erken Aydının Yaşam Öyküsü

155-000-8

Bir adam düşünün ki, ölümünden (1198) elli yıl sonra Paris’te ateşli tartışmalara konu olmuş. Üstelik, onun ileri sürmediği düşünceler onunmuş gibi tartışılmış. Adı büyük yorumcuya çıkmış. Dante’nin deyişi ile: che il gran comento feo. Yine de Dante, Divinia Comedia’sında cehenneme sokar onu.

Ressam Rafael de unutmamış. Ünlü tablosu Atina Okulu’nda sol köşede başı sarıklı biri olarak çizmiş. (Kapakdaki resim Rafael’in fırçasından). İbn Rüşd, ilginç bir kişilik. Endülüs Emevi halifeliği yıkılıp yerine küçük devletçiklerin (meliklerin) kurulduğu, ardından Murabıt ve Muvahhid imparatorluklarının birbirini izlediği, ayaklanmaların eksik olmadığı.. o karışık ortamda büyüdü. Bir dönem iktidarın gözdesi aydın oldu. Önemli görevlere getirildi. Sonra gözden düştü. Sürüldü. Ömrünün sonlarında bağışlanmış olsa da, eski ünvanlarına kavuşamadı.

İslâm felsefe geleneği içerisinde İbn Rüşd (ö.595/1198) hem yöneliş ve gâye hem de felsefesinin temel özellikleri bakımından husûsî ve mümtâz bir mevkiye sahiptir. Gerek “Şârih” olarak gerekse felsefenin bir kısım temel ve merkezî sorunlarına getirdiği çözüm önerileri bakımından o, İbn Bâcce (ö. 533/1138) ile başlayan Batı İslâm felsefe tarihinde kemâl noktasını ifade etmektedir. Ayrıca bütün husûsiyetleriyle birlikte o, Doğu İslâm felsefe geleneğinden açık bir farklılaşmayı ortaya koymaktadır.

Kuşkusuz İbn Rüşd’ün içerisinde bulunduğu kültürel, sosyal ve siyasal ortam, onun Fârâbî (ö. 339/950) ve İbn Sînâ (ö. 429/1037) ile temsil edilen Doğu İslâm felsefe geleneğinden belli noktalarda ayrılmasına sebebiyet vermiş, farklı bir istikamet belirlemesinde etkili olmuştur. Bununla birlikte İbn Rüşd’ün gerek Aristoteles’e yaptığı şerhleri, gerekse felsefî ve kelâmî görüşlerinin anlaşılması için en önemli kaynak olan Tehâfütü’t-Tehâfüt gibi bazı eserleri incelendiğinde sadece felsefesinin diğerlerinden farklı olduğu değil, aynı zamanda onun muayyen meselelerde Fârâbî ve İbn Sînâ gibi Doğu İslâm dünyasına mensup bazı filozof ve düşünürleri eleştirdiği de açıkça görülecektir.

Bu kitapta, İbn Rüşd’e giden yol, onun yaşadığı, sonra da etkilediği Fransa’daki ortam, uyandırdığı tepki anlatılıyor. Etkisi, tepkisinden ayrılamaz.

 


 

Künye:
İbn Rüşd – Bir Erken Aydının Yaşam Öyküsü
İzzet Tanju
Ötüken Yayınları
136 Sayfa
10 TL

 

 

DİĞER YAZILAR

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.